Tasavvufta Mi'rac Sembolizmi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Süleyman Gökbulut

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Mi‘rac kelimesi merdiven, derece veya üzerinde yukarı çıkılan yol gibi anlamlara gelmektedir. İslam kültüründe Hz. Muhammed’in Mescid-i Harâm’dan Mescid-i Aksâ’ya yürütülmesinin akabinde göğe yükselmesini ve Allah’ın huzuruna ulaşmasını ifade etmektedir. Sûfîlere göre Peygamberimiz dışında Hz. İdrîs, Hz. İbrâhim, Hz. Mûsâ, Hz. İlyâs, Hz. Yûnus ve Hz. Îsâ’nın da mi‘racları vardır. Tasavvufî kaynaklarda nebîlerin yanı sıra velî olarak isimlendirilen Allah’ın bazı seçkin kullarının da göklere yükseldiklerine ve Rableri ile görüştüklerine dair bilgiler bulunmaktadır.

Bu tez giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde mi‘racın tarihî boyutu ele alınmıştır. Nebîlerin ve velîlerin mi‘rac tasvirlerine yer verilmiş, bunlar arasında bazı mukayeseler yapılmıştır. İkinci bölümde sûfîlerin ıstılah dünyasında mi‘racın yeri incelenmiş ve tasavvufî hal ve kavramlardan hangileri ile ilişkisi olduğu ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise mi‘racın tasavvufî eserlerdeki sembolik boyutu üzerinde durulmuştur. Mi‘rac sürecinde müşâhede edilen ve karşılaşılan durumların insanda tekabül ettiği anlamlar tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Mi‘rac, İsrâ, Velî, Gökler, Sembol.