Değişen aile yapısında ailelerin çocuk sahibi olma motivasyonlarının değerlendirilmesi: Hakkâri örneği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Ve Aile Çalışmaları (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mustafa Çevik
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Çalışma, değişen aile yapısında ailelerin çocuk sahibi olma motivasyonlarını etkileyen faktörleri belirlemek ve bu faktörlerin ailelerin çocuk sahibi olma motivasyonunu nasıl etkilediğini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Araştırmanın amacı, Hakkari merkez, ilçe ve köylerinde yaşayan evli bireylerin çocuk sahibi olma motivasyonlarını keşfetmektir. Yapılan bu çalışma, karma yöntem araştırmasının çeşitleme deseni ile tasarlanmıştır. Nicel araştırma yöntemi için anket tekniği; nitel araştırma yöntemi için yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Bu yöntemin seçilme amaçları, problemleri çok boyutlu olarak ele almak, verileri çeşitlendirmek, bütünleştirmek ve daha kapsamlı sonuçlar elde etmektir. Anket formunda "Çocuk Sahibi Olma Motivasyonları Ölçeği" ile "Doğurganlığa ve Çocuk Sahibi Olmaya Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Mülakat formu ise çalışmaya yönelik sorulardan oluşmaktadır. Anket tekniği için 399 katılımcıya, görüşme tekniği için de 30 katılımcıya ulaşılmıştır. Çalışma il merkezinde, ilçe merkezlerinde ve köylerde/beldelerde yapılmıştır. Çalışmanın veri analiz işlemleri çeşitleme desenine göre yapılmıştır. Anket verileri SPSS programı ile analiz edilmiş olup verilerin değerlendirilmesinde frekans, ki-kare testi, t-testi, ANOVA, korelasyon vb. testler kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise kodlamalar, kategoriler ve temalar oluşturulmuş ve bu şekilde görüşmelerin analizi yapılmıştır. Nicel ve nitel yöntemin veri analizleri ayrı ayrı yapılmış ve son aşamada bütünleştirilmiştir. Araştırma sürecinde elde edilen veriler neticesinde, katılımcıların çoğunlukla çocuk sahibi olmayı istedikleri, önemsedikleri, olumlu bir duygu olarak gördükleri ve sahip oldukları çocuk sayısından daha fazla sayıda çocuk istedikleri sonucuna varılmıştır. Çocuğa çoğunlukla ailenin temeli, gelecek, olmazsa olmaz, neşe, sevgi, gelecek ve eşler arasındaki bağı güçlendiren anlamlar yüklenmiştir. Katılımcıların çocuk sahibi olma motivasyonları ile cinsiyet, yaş, evlilik yaşı, yaşanılan yer, eğitim düzeyi, çalışma durumu, gelir düzeyi, aile tipi, evlenme şekli, dindarlık seviyesi, mevcut çocuk sayısı, istenilen çocuk sayısı, hanede yaşayan kişi sayısı, oda sayısı, kişisel odaya sahip olma ve ölen çocuğun varlığı arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p<0.05). Bunun yanı sıra katılımcıların çocuk sahibi olma motivasyonunu kişisel faktörlerin, toplumun kültürünün, sosyal çevrenin, dini öğretilerin, fiziksel ve ekonomik sorunların büyük oranda ve çeşitli şekillerde etkilediği sonucuna varılmıştır. Son olarak, bundan sonra yapılacak araştırmalar için bulgular üzerinden önerilere yer verilmiştir.