Kurgusal metinlerde şiddet olgusuyla karşılaşan beşinci sınıf öğrencilerinin Ömer Seyfettin öyküleri bağlamında şiddeti algılamaları üzerine bir araştırma
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe Ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Lokman Turan; Hüseyin Öztürk
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı, Ömer
Seyfettin’in şiddet içeren eserleriyle karşılaşan ortaokul beşinci sınıf
öğrencilerinin şiddetin farklı türlerinin ve şiddete maruz kalan farklı
özellikteki kahramanların yer aldığı bu eserler karşısında ortaya koydukları
tepkileri tespit etmektir.
Yöntem: Araştırmada
nitel desenlerden olgubilim (fenomenoloji) kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma
grubunu, Van ili Tuşba merkez ilçesine bağlı Van Ahmet Yesevi Borsa İstanbul
Ortaokulu 5-C sınıfında öğrenim gören 20 öğrenci oluşturmuştur. Uygulama
esnasında Ömer Seyfettin’in farklı şiddet türlerini içeren ve farklı özellikte
kahramanların yer aldığı yedi öyküsü araştırmacı tarafından öğrencilere
okunmuştur. Öğrencilerin tepkilerini belirlemek amacıyla gözlem, görüşme gibi
veri toplama araçları kullanılmıştır. Verileri güçlendirmek amacıyla kütüphane
kayıtları, okur otobiyografileri ve Türkçe öğretmeni tarafından yazılan okur
biyografileri de kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesi sürecinde içerik analizi
yöntemine başvurulmuştur. Öğrencilerin eserlere verdikleri tepkiler; okuma
alışkanlığı düzeyi, şiddetle ilgili yakın zamanlı yaşantı ve cinsiyet
değişkenleriyle ilişkisi bakımından incelenmiştir. Uygulamadan yaklaşık altı ay
sonra şiddet olgusunun çalışma grubunda bıraktığı izleri tespit etmek amacıyla
eserleri hangi düzeyde hatırladıkları tespit edilmiştir. Buradan elde edilen
sonuçlar da öğrencilerin verdikleri tepkilerin anlamlandırılmasında işe
koşulmuştur.
Bulgular: Öğrencilerin
şiddet içeren eserlere; şiddetin nedenlerinden kaçış, şiddetin kendisinden
kaçış, şiddetin sonuçlarından kaçış, kabullenme/onaylama, hak arama, şiddeti
onaylama, şiddeti normalleştirme, duygusal kaçış, karşılık verme/intikam alma
gibi tepkiler verdiği görülmüştür.
Sonuç: Sonuç olarak öğrencilerin
verdikleri tepkilerin okuma alışkanlığı düzeyi, şiddetle ilgili yakın zamanlı
yaşantı ve cinsiyete göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Bunun yanında
tepkilerin ortaya çıkmasında şiddetin türünün ve şiddete maruz kalan kahramanın
özelliklerinin etkili olduğu görülmüştür. Bu sonuçlardan hareketle
öğretmenlere, anne babalara, araştırmacılara ve çocuk edebiyatı yazarlarına
çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Çocuk
edebiyatı, Ömer Seyfettin, şiddet olgusu, olgubilim