Sözlükler, bir milletin sahip olduğu en büyük değerlerden biri olan dilin söz varlığını barındıran cevher madenleri gibidir. Türkçenin lehçeleriyle ilgili geçmişten günümüze pek çok sözlük yazılmış ve yazılmaya devam etmektedir. Bu çalışma ile Karaçay-Balkar Türklerinin dilleriyle ilgili araştırmalarda sıkça başvurduğumuz sözlükler tanıtılmıştır. Açıklamalı, iki dilli, atasözü, deyim, terim, alıntı, yazım, isim, tematik ve dilbilim sözlükleri ile konuşma kılavuzları olmak üzere Karaçay-Balkar Türkçesine ait otuz beş adet sözlük; içerik, yazılış amacı, şekil, yöntem başta olmak üzere birçok yönüyle ele alınıp incelenmiştir. Çalışmanın amacı, Karaçay-Balkar Türkçesinin söz varlığının teminatı ve en büyük göstergesi olan sözlüklerini tanıtarak bu lehçenin de söz varlığı ve sahip olduğu kaynaklar açısından üzerine çokça araştırma yapılan diğer Türk lehçeleri kadar yeterli ve zengin bir lehçe olduğunu göstermektir. Zira Karaçay-Balkar Türkçesi üzerine yapılan araştırmaların diğer lehçeler kadar yoğun olmaması bu lehçenin söz varlığı üzerine çokça araştırma yapılan diğer Türk lehçelerinin söz varlığı kadar zengin olmadığı gibi yanlış bir kanıya neden olabilir.
Dictionaries are like ore mines, in that they contain vocabulary of language – one of the greatest values any nation has. Many dictionaries were and have been written about the dialects of Turkish from past to present. In this study, dictionaries that we frequently use in studies on the languages spoken by the Karachay-Balkar Turks. Thirty-five Karachay-Balkar dictionaries were examined from many aspects, especially content, purpose of writing, form, and method. These dictionaries include annotated, bilingual, proverb, idiom, term, quote, spelling, noun, thematic and linguistic dictionaries, as well as phrasebooks. The aim of the study is to introduce the dictionaries of Karachay-Balkar Turkic, which are the guarantee and the biggest indicator of its vocabulary, and to demonstrate that this dialect is as sufficient and rich as other Turkic dialects on which numerous studies have been conducted, in terms of its vocabulary and sources. Because the relatively limited research conducted on the Karachay-Balkar Turkic compared to other Turkic dialects may lead to the mistaken belief that its vocabulary is not sufficiently rich.
